چرا خلاقیت در یادگیری زبان کودکان اهمیت دارد؟ از کاردستی تا داستانگویی
اگر کودک شما در کلاس زبان مشغول نقاشی کشیدن، ساختن کاردستی، بازی کردن یا گوش دادن به یک داستان است، ممکن است گاهی این سؤال برایتان پیش بیاید:
«پس چه زمانی قرار است واقعاً زبان انگلیسی یاد بگیرد؟»
این سؤال کاملاً قابل درک است. بسیاری از والدین تصور میکنند یک کلاس زبان مؤثر باید پر از کتاب، نوشتن، حفظ کردن لغات و آموزش مستقیم قواعد باشد. در نتیجه، وقتی میبینند کودک در کلاس مشغول بازی یا یک فعالیت هنری است، ممکن است احساس کنند زمان کلاس به سرگرمی میگذرد.
اما برای کودکان، یادگیری زبان لزوماً از مسیر نشستن، گوش دادن و حفظ کردنات فاق نمیافتد.
کودک میتواند هنگام بازی کردن، داستان ساختن، نقاشی کشیدن، نقش بازی کردن یا ساختن یک کاردستی، زبان جدید را بشنود، درک کند و به کار ببرد.
در واقع، خلاقیت میتواند یکی از مسیرهای مؤثر یادگیری زبان باشد؛ به شرطی که فعالیت خلاقانه با هدف زبانی مشخص طراحی شده باشد.
خلاقیت چه ارتباطی با یادگیری زبان دارد؟
زبان وسیلهای برای ارتباط، بیان احساسات، توصیف دنیای اطراف و انتقال ایدههاست. بنابراین هرچه کودک فرصت بیشتری برای استفاده معنادار از زبان داشته باشد، تجربه زبانی او نیز غنیتر میشود.
فعالیتهای خلاقانه دقیقاً چنین فرصتهایی ایجاد میکنند.
فرض کنید کودک در حال ساختن یک حیوان با کاغذ است. اگر فعالیت فقط به ساختن کاردستی محدود شود، بخش اصلی فعالیت هنری است. اما اگر معلم همزمان بپرسد:
“What is it?”
“What color is it?”
“How many legs does it have?”
کودک در حال استفاده از زبان انگلیسی برای توصیف چیزی است که خودش ساخته است.
در اینجا زبان دیگر یک مجموعه کلمه جدا از زندگی نیست؛ زبان به بخشی از تجربه کودک تبدیل شده
است.
آیا بازی واقعاً میتواند به یادگیری زبان انگلیسی کمک کند؟
بله، اما یک نکته مهم وجود دارد:
هر بازیای لزوماً یک فعالیت آموزشی خوب نیست.
اگر کودکان در کلاس فقط بازی کنند و هیچ ارتباطی میان بازی و هدف زبانی وجود نداشته باشد، نمیتوان انتظار داشت که بازی بهتنهایی باعث پیشرفت قابل توجه زبان شود.
یک فعالیت بازیمحور زمانی ارزش آموزشی بیشتری پیدا میکند که کودک در طول آن مجبور یا تشویق شود زبان را بشنود و از آن استفاده کند.
برای مثال، در یک بازی ساده درباره رنگها، معلم میتواند از کودک بخواهد:
“Find something blue.”
کودک باید در محیط اطرافش چیزی آبی پیدا کند.
بعد میتواند بگوید:
“It’s blue!”
در این فعالیت، کودک هم حرکت میکند، هم جستوجو میکند، هم میشنود و هم زبان را تولید میکند.
این همان تفاوت میان بازی صرفاً سرگرم کننده و بازی هدفمند آموزشی است.
داستانگویی چگونه به یادگیری زبان کودکان کمک میکند؟
داستانها یکی از طبیعیتری ن راهها برای قرار دادن زبان در یک موقعیت معنادار هستند.
وقتی یک کلمه به تنهایی به کودک آموزش داده میشود، ممکن است کودک معنی آن را حفظ کند اما نداند چگونه از آن استفاده کند.
اما وقتی همان کلمه چند بار در یک داستان شنیده میشود، کودک آن را در ارتباط با شخصیتها، اتفاقات و تصاویر مختلف تجربه میکند.
برای مثال، فرض کنید هدف آموزش کلمه hungry باشد.
به جای اینکه فقط بگوییم:
“Hungrymeans گرسنه”.
میتوانیم داستان کوتاهی درباره یک شخصیت گرسنه بسازیم:
“Lily is hungry. She looks in the kitchen. She sees an apple.”
بعد از کودک بپرسیم:
“Is Lily hungry?”
و کودک پاسخ دهد:
“Yes, she is.”
در اینجا کودک فقط یک ترجمه یاد نگرفته است. او کلمه را در یک بافت معنادار شنیده و با آن تعامل کرده است.
داستان همچنین میتواند به شکل طبیعی باعث تکرار واژگان و عبارتها شود؛ بدون اینکه تکرار برای کودک شبیه حفظ کردن به نظر برسد.
کاردستی چگونه میتواند به فعالیت زبانی تبدیل شود؟
کاردستی یکی از فعالیتهایی است که در کلاس زبان کودکان میتواند بسیار ارزشمند باشد؛ اما نه صرفاً به خاطر جنبه هنری آن.
کاردستی میتواند یک موقعیت واقعی برای استفاده از زبان ایجاد کند.
فرض کنید موضوع درس حیوانات است و کودکان قرار است یک خرگوش کاغذی درست کنند.
معلم میتواند هنگام فعالیت از عبارتهای ساده و متناسب با سطح کودکان استفاده کند:
“Take the paper.”
“Cut the ears.”
“What color is your rabbit?”
“Is it big or small?”
کودک در طول فعالیت، زبان را در ارتباط مستقیم با کاری که انجام میدهد میشنود.
حتی میتوان در پایان از کودک خواست درباره کاردستی خودش چند جمله بگوید:
“This is my rabbit.”
“It is white.”
“It has two ears.”
به این ترتیب، یک فعالیت هنری تبدیل به فرصتی برای شنیدن، درک و تولید زبان میشود.
نقاشی هم میتواند زبان را وارد دنیای کودک کند
نقاشی به کودک اجازه میدهد چیزی را خلق کند که برای خودش معنا دارد.
این موضوع برای یادگیری زبان بسیار ارزشمند است، زیرا کودک درباره چیزی صحبت میکند که خودش انتخاب یا ایجاد کرده است.
مثلاً از کودک بخواهیم خانه رؤیایی خودش را نقاشی کند.
بعد معلم میتواند بپرسد:
“What is this?”
“What color is your house?”
“Where is the bedroom?”
یا:
“Is your house big?”
کودک میتواند با توجه به سطح خودش پاسخ دهد:
“It’s blue.”
یا:
“My house is big. It has three bedrooms.”
در اینجا فعالیت هنری فقط یک وسیله برای سرگرمی نیست؛ تبدیل شده است به محرکی برای ارتباط زبانی.
نقش آفرینی چگونه اعتمادبهنفس کودک را افزایش میدهد؟
یکی از مشکلات رایج در یادگیری زبان این است که کودک ممکن است کلمات و ساختارهای زیادی بداند اما هنگام صحبت کردن خجالت بکشد یا نگران اشتباه کردن باشد.
نقشآفرینی میتواند محیطی امن برای تمرین ایجاد کند.
مثلاً کودکان میتوانند نقش فروشنده و مشتری را بازی کنند:
“Can I have an apple, please?”
“Here you are.”
“Thank you.”
در چنین فعالیتی، کودک یک مکالمه را در یک موقعیت مشخص تمرین میکند.
این موضوع به او کمک میکند بفهمد زبان فقط چیزی نیست که باید در کتاب بخواند؛ زبان چیزی است که میتوان
با آن کاری انجام داد.
همچنین وقتی کودک نقش یک شخصیت را بازی میکند، اشتباه کردن ممکن است برایش کمتر تهدیدکننده باشد. او احساس نمیکند که تمام توجه روی «درست یا غلط بودن انگلیسی خودش» است؛ بلکه بخشی از یک بازی و تعامل است.
موسیقی و حرکت چه نقشی در یادگیری زبان دارند؟
کودکان فقط با نشستن و گوش دادن یاد نمیگیرند.
حرکت، ریتم و تکرار میتوانند به آنها کمک کنند زبان را از طریق تجربههای مختلف دریافت کنند.
برای مثال، وقتی کودک همراه با یک آهنگ حرکات مشخصی انجام میدهد، عباراتی مثل:
“Clap your hands.” “Jump up.” “Turn around.”
فقط کلمات روی کاغذ نیستند. کودک همزمان آنها را میشنود و اجرا میکند.
این ارتباط میان زبان و عمل میتواند به درک و به خاطر سپردن عبارات کمک کند.
به همین دلیل، آهنگ و فعالیتهای حرکتی در کلاس زبان کودکان نباید صرفاً به عنوان زمان استراحت یا سرگرمی دیده شوند.
اگر درست طراحی شوند، میتوانند بخشی از فرایند آموزش باشند.
چرا فعالیتهای چندحسی برای کودکان اهمیت دارند؟
یادگیری زبان فقط به گوش دادن محدود نمیشود.
کودک میتواند زبان را از طریق:
- شنیدن
- دیدن
- حرکت کردن
- لمس کردن
- ساختن
- گفتن
- و تعامل با دیگران
تجربه کند.
برای مثال، در یک فعالیت درباره میوهها، کودک ممکن است تصویر یک سیب را ببیند، کلمه apple را بشنود، آن را لمس کند، رنگش را توصیف کند و در نهایت جملهای درباره آن بگوید.
در چنین شرایطی، زبان به چند تجربه مختلف متصل میشود.
این همان چیزی است که فعالیتهای چندحسی را برای آموزش زبان کودکان ارزشمند میکند.
آیا فعالیت خلاقانه بدون هدف آموزشی هم مفید است؟
فعالیتهای هنری و بازی آزاد میتوانند برای رشد کودک ارزشمند باشند، اما وقتی هدف ما آموزش زبان است، بهتر است فعالیت خلاقانه با هدف زبانی مشخصی همراه باشد.
مثلاً اگر موضوع درس حیوانات است، معلم میتواند فعالیت ساختن حیوان کاغذی را به واژگان و ساختارهای مرتبط با حیوانات متصل کند.
اگر موضوع درس لباس هاست، کودکان میتوانند لباس طراحی کنند و درباره آن صحبت کنند.
اگر موضوع درس خانه است، میتوانند خانهای نقاشی کنند و اتاقهای مختلف آن را معرفی کنند.
پس سؤال اصلی این نیست:
«آیا این فعالیت سرگرمکننده است؟»
بلکه باید پرسید:
«کودک در این فعالیت چه زبان جدیدی میشنود و از چه زبانی استفاده میکند؟»
چگونه بفهمیم یک فعالیت خلاقانه واقعاً آموزشی است؟
یک فعالیت خوب در کلاس زبان کودکان معمولاً چند ویژگی دارد.
هدف زبانی مشخص دارد معلم میداند که قرار است کودک چه کلمات، عبارتها یا ساختارهایی را تمرین کند.
متناسب با سن کودک است فعالیتی که برای یک کودک سهساله مناسب است، الزاماً برای یک کودک ده ساله مناسب نیست.
کودک در آن مشارکت فعال دارد کودک فقط تماشاگر نیست؛ چیزی میسازد، انتخاب میکند، حرکت میکند، سؤال میپرسد یا پاسخ میدهد.
زبان در یک موقعیت معنادار استفاده میشود کودک میفهمد چرا باید از یک عبارت استفاده کند.
فرصت تکرار وجود دارد کودکان برای یادگیری زبان به تکرار نیاز دارند، اما این تکرار لازم نیست همیشه به شکل حفظ کردن باشد.
میتوان یک عبارت را در چند بازی، داستان یا فعالیت مختلف بارها تجربه کرد.
فعالیت بیش از حد پیچیده نیست اگر کودک آنقدر درگیر انجام دادن کاردستی شود که دیگر فرصتی برای شنیدن یا صحبت کردن نداشته باشد، هدف زبانی فعالیت ممکن است از بین برود.
نقش معلم در آموزش خلاقانه زبان چیست؟
آموزش خلاقانه به این معنا نیست که معلم فقط چند وسیله هنری در اختیار کودکان قرار دهد و آنها را آزاد بگذارد.
معلم همچنان طراح اصلی تجربه یادگیری است.
او باید بداند:
- هدف زبانی چیست؟
- کودک چه چیزی را از قبل میداند؟
- فعالیت چگونه میتواند زبان جدید را وارد موقعیت کند؟
- چه سؤالهایی باید پرسیده شود؟
- کودک چگونه فرصت صحبت کردن پیدا میکند؟
- فعالیت چگونه میتواند برای کودکان با سطوح مختلف ساده یا دشوار شود؟
برای مثال، یک فعالیت نقاشی میتواند برای یک کودک مبتدی فقط شامل گفتن رنگها باشد:
“Red.”
اما برای کودک سطح بالاتر میتواند به جمله تبدیل شود:
“My house has a red door.”
بنابراین یک فعالیت مشابه میتواند با تغییر هدف زبانی، برای گروههای مختلف استفاده شود.
آیا آموزش خلاقانه یعنی کتاب و گرامر را کنار بگذاریم؟
خیر.
این یکی از مهمترین نکاتی است که باید درباره آموزش خلاقانه زبان بدانیم.
آموزش خلاقانه جایگزین همه روشهای دیگر نیست.
کتاب، تمرین، آموزش مستقیم، خواندن و حتی آموزش ساختارهای گرامری میتوانند در مراحل مختلف یادگیری مفید باشند.
موضوع این است که برای کودکان، این روشها نباید تنها مسیر یادگیری باشند.
کودک نیاز دارد زبان را هم یاد بگیرد و هم استفاده کند.
فعالیتهای خلاقانه میتوانند فاصله میان «دانستن یک کلمه یا ساختار» و «استفاده از آن در ارتباط واقعی» را کمتر کنند.
والدین چگونه میتوانند خلاقیت را در یادگیری زبان در خانه تقویت کنند؟
برای تقویت زبان انگلیسی در خانه، لازم نیست والدین یک کلاس زبان کامل برگزار کنند.
حتی فعالیتهای ساده میتوانند فرصت استفاده از زبان ایجاد کنند.
یک نقاشی با هم بکشید از کودک بخواهید یک حیوان، خانه یا خانواده بکشد و درباره آن چند کلمه یا جمله انگلیسی بگوید.
یک داستان بسازید یک شخصیت انتخاب کنید و با چند سؤال ساده داستان را جلو ببرید:
“Where is he?”
“What does he see?”
“Is he happy?”
بازی نقش انجام دهید مثلاً بازی فروشگاه، رستوران، دکتر یا مدرسه را امتحان کنید و از عبارتهای ساده انگلیسی استفاده کنید.
کاردستی را با زبان ترکیب کنید هنگام ساختن چیزی، از واژهها و عبارتهای مرتبط با فعالیت استفاده کنید.
لازم نیست همه چیز پیچیده باشد.
گاهی یک فعالیت ساده که کودک را به استفاده از چند جمله انگلیسی تشویق میکند، از یک جلسه طولانی حفظ کردن لغات مفیدتر و لذت بخشتر است.
در سروشا، خلاقیت بخشی از یادگیری زبان است
در سروشا، ما معتقدیم کودک نباید زبان انگلیسی را فقط از طریق کتاب و تمرینهای تکراری تجربه کند.
کودکان به فرصتهایی نیاز دارند که در آنها بتوانند زبان را بشنوند، ببینند، حرکت کنند، بسازند، بازی
کنند و از آن برای ارتباط استفاده کنند.
به همین دلیل، فعالیتهایی مانند داستانگویی، کاردستی، بازی، موسیقی، نقشآفرینی و فعالیتهای چندحسی میتوانند بخشی از کلاس زبان باشند.
اما نکته مهم این است که این فعالیتها صرفاً برای سرگرمی طراحی نمیشوند.
هر فعالیت باید بتواند به یک هدف آموزشی و زبانی متصل شود.
وقتی کودک در حال ساختن چیزی است، درباره آن صحبت میکند.
وقتی داستانی میشنود، واژهها را در یک موقعیت معنادار تجربه میکند.
وقتی نقش بازی میکند، زبان را برای یک هدف واقعی به کار میبرد.
و وقتی بازی میکند، میتواند بدون اینکه یادگیری برایش شبیه یک تکلیف خشک باشد، بارها و بارها زبان را تمرین کند.
جمعبندی: کودک با خلاقیت فقط سرگرم نمیشود؛ زبان را تجربه میکند
یادگیری زبان برای کودکان زمانی میتواند عمیقتر و معنادارتر شود که زبان از صفحه کتاب خارج شود و وارد تجربه روزمره آنها شود.
یک داستان میتواند واژههای جدید را در یک موقعیت قرار دهد.
یک کاردستی میتواند کودک را به صحبت کردن درباره چیزی که ساخته است تشویق کند.
یک بازی میتواند عبارتهای زبان را به حرکت و عمل متصل کند.
یک نقش آفرینی میتواند فرصت تمرین مکالمه را فراهم کند.
و یک نقاشی میتواند بهانهای برای توصیف، سؤال پرسیدن و گفتوگو باشد.
اما خلاقیت به تنهایی کافی نیست.
فعالیت خلاقانه زمانی به یک ابزار قدرتمند آموزش زبان تبدیل میشود که
هدفمند، متناسب با سن کودک و همراه با فرصت واقعی برای استفاده از زبان
باشد.
بنابراین دفعه بعد که کودک خود را در کلاس زبان در حال بازی، نقاشی، ساختن یا گوش دادن به داستان دیدید، شاید بهتر باشد به جای پرسیدن:
«امروز چه چیزی یاد گرفت؟»
این سؤال را هم بپرسید:
«امروز از انگلیسی برای چه کاری استفاده کرد؟»
چون گاهی مهمترین بخش یادگیری زبان، چیزی نیست که کودک بتواند از حفظ برای شما بگوید؛ بلکه چیزی است که توانسته با
زبان انجام دهد.